Geen categorie

Zwarte Piet wie wil hem niet?

Al langer loop ik met dat idee. Af en toe blog ik en de beste blogs ontstaan vaak in de supermarkt, de trein of tijdens de yoga. Altijd momenten waarop ik geen pen en papier bij me heb of geen laptop. En de blog over zwarte piet en wat ik daar van vind, is ook al regelmatig in mijn hoofd verschenen. Maar ga ik me uitspreken? Ga ik een duit in het zakje doen in de discussie die wederom weer heftig is aan het opbloeien? Een discussie die enerzijds nergens over gaat als je het afzet tegen IS, Ebola, MH 17 en de crisis? Of een discussie wel degelijk ergens over gaat omdat er mensen zich echt oprecht gekwetst voelen? Of een discussie die er voor zorgt dat vele mensen zich ongenuanceerd en fel menen te moeten uitlaten en daarmee misschien nog wel beledigender zijn voor de ander (zowel de voor- als de tegenstanders) dan “zwarte piet” ? Ja, ik ga het doen, ik ga me uitspreken over Zwarte Piet!

Waar ik eerst dacht: jongens waar gaat het over, ben ik toch anders gaan aankijken tegen Zwarte Piet. Laten we simpel beginnen:

Piet is Piet en hij bestaat, net als Sinterklaas. Ik heb nog nooit blauwe, gele of stroopwafelmensen gezien. Natuurlijk, het is een mooie verhaal maar de figuren zijn wel mensen en geen Disney-karakters. Vraag een willekeurig kind “ waarom is Piet zwart” en hij zal antwoorden “dat komt door de schoorsteen”. Dus dit onderdeel kunnen we zo oplossen: Zwarte Piet blijft zwart maar wordt zo geschminkt dat je ziet dat dat roet is. Kinderen zijn niet helemaal dom. Blauwe Pieten? Wie verzint het.

Ja, tradities en rituelen zijn vaak heel mooi en hebben ook een belangrijke functie in onze maatschappij. Ze binden en verbinden en zorgen voor saamhorigheid. Die moet je zeker koesteren maar de wereld draait door en de maatschappij verandert. Het kan geen kwaad om tradities en rituelen mee te laten ontwikkelen met die maatschappij. Niks mis mee zonder de oorspronkelijk basis idee aan te tasten: een familiefeest waarin een barmhartig iemand cadeaus weggeeft op zijn verjaardag. Dat hoef je niet los te laten. Ook dat hij daarin wordt geholpen door veel anderen, is ook logisch. Je kunt van een 365 jarige niet verwachten dat hij 14 miljoen mensen in een nacht alleen kan bezoeken. Maar de traditie mag best mee groeien. Want kijken we heel goed in onze tradities en rituelen dan zien we dat er wel meer van deze zaken zijn veranderd. Vrouwen zijn gaan werken, jongens en meisjes zitten samen op school en leerkrachten slaan kinderen niet meer met een liniaal. Zwarte Piet stopt kinderen ook niet meer echt in de zak, dat zeggen wij ouders om nog wat gezag proberen te krijgen maar je zult het Sint en Piet nooit horen zeggen of zien doen. In die zin, is Sinterklaas al veel meer meegegroeid dan wij zelf. (volgens mij heeft hij ook net de Iphone 6 gekocht).

Duiken we in ons Nederlandse verleden en kijken we naar historie en traditie, dan is er zeker veel moois te vinden. Maar ook wat minder fraaie zaken. En nog niet zo heel lang geleden. Nederland heeft zelf ook heel wat landen bezet en trachten te veranderen. Waar wij vanuit traditie en rituelen andere landen binnenvielen en bezetten en meenden daar onze tradities te moeten invoeren en andere culturen te moeten veranderen, zijn we nu boos als anderen onze traditie ter discussie stellen?

Duiken we goed in de geschiedenis van Sinterklaas en het ritueel, dan waren zijn helpers vroeger echt wel “knechten” of slaven die door Sint gered waren. En lezen we tekst in liedjes als “ zijn knecht staat te lachen” “ wie stout is krijgt de roe” en “al is hij zwart als roet, hij meent het wel goed”. Zien we vaak Piet uitgebeeld als een domme klungelige jongen met dikke lippen, oorbellen, kroeshaar en is hij bruin. En als het even meezit, praat hij ook nog met een bepaald accent. (Opvallend daarin is ook nog dat de jongens-pieten vaak dom en klungelig zijn en de meisjes-pieten juist slim????) Hoe dan ook , de vergelijking is snel gemaakt.. al doe je dat maar in je hoofd.

Ieder mens en dus ieder kind wordt gedurende zijn leven continu blootgesteld aan ervaringen, indrukken en media. Dat is zeker van invloed op het beeld dat zij ontwikkelen: het zelfbeeld en de beelden over anderen. Wat goed is en wat fout is. Wat hoort en wat niet. (of beter: wat wij denken dat goed is of niet, wat wij denken dat hoort of niet). Dat is wat je vormt en wat je kleurt, uiteraard samen met de opvoeding. En al denk je je kind “goed” op te voeden, dan nog is het de vraag of het jou en je kind lukt om waardevrij te blijven kijken. Want we oordelen altijd en dat is ook heel normaal. Mijn zeer gewaarde collega en vriend Bert, helaas overleden, zei altijd “de mens oordeelt altijd als hij een ander ziet: man of vrouw, leeftijd, dik, dun etc.).” Dat is menselijk. En vaak niet erg maar soms ook wel. Terug naar Piet.

Bij Piet doen we dat ook. Ik vind dat Piet stigmatiserend KAN werken en kinderen negatief KAN beïnvloeden in hun beeldvorming over anderen en in het bijzonder over donkere mensen. Zeker als we Zwarte Piet ook op de stereotype manier blijven uitbeelden. Want het blijft niet bij die beelden alleen maar moet ook gezien worden in combinatie met alle andere vaak negatieve beeldvorming die in onze maatschappij is ontstaan. Om onze oordelen makkelijker te maken, delen we graag snel in groepen : wij-zij, jong-oud, man-vrouw, blank-donker.

Het gaat niet om Piet alleen. We mogen wel wat kritischer kijken naar alle beeldvorming en inprinting vanuit media. Denk aan parodieën op Limburgers en hun accent, zwijgzame Groningers, zuinige Zeeuwen, “domme blondjes”, en Belgen die alleen maar friet eten. (Onderzoek eens stiekem jouw beeld over deze groepen?, ben je niet stiekem een klein beetje ook van mening dat..?)

Let wel: ik vind niet dat we dat allemaal maar moeten gaan verbieden en heb het zeker niet over vrijheid van meningsuiting. Maar ik vind wel dat we echt nog wel eens kritisch mogen kijken naar de invloed ervan op onze maatschappij.

Het gekke is dat we in middels wel geloven dat het photoshoppen van modellen en het eisen van een maat 34 op de catwalk wel een negatieve invloed heeft op onze tieners en hun zelfbeeld? Wat is het verschil?

En ik heb het nog niet eens over die mensen die zich het koloniale verleden of de gevolgen van slavernij nog kunnen herinneren en zich oprecht geraakt voelen. Wie zijn wij om te oordelen dat dit geen pijn kan doen?

Ps. overigens, als we morgen Piet afschaffen of toch maar geel, blauw of groen maken, geen kind dat daar wakker van ligt. Zij zijn flexibel. Daar kunnen wij nog wat van leren.

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *